اضطراب اجتماعی و کم رویی
پرسش ۱۰ : متاسفانه با مشکل بزرگ خجالت رو به رو هستم . هنگام پرسیدن درس توسط استاد دچار اضطراب می شوم و دست هایم می لرزد و به خوبی نمی توانم جواب دهم . این وضعیت سبب شده مورد تمسخر دیگران قرار گیرم . این حالت در روحیه ام تاثیر منفی داشته است . به طوری که از دیگران کناره گیری می کنم . لطفا کمکم کنید و راهی نشان دهید تااز این حالت رهایی یابم . البته باید متذکر شوم در جمع دختران اینگونه نیستم؟
آدمی موجودی اجتماعی و نیازمند ارتباط با دیگران است . خجالت و کم رویی ، آفتی است که آدمی را از کاروان رو به تعالی و ترقی باز می دارد . به قابلیت های نهفته فرصت بروز نمی دهد و توان ها و استعداد ها را سرکوب و نابود می سازد . از دیدگاه روان شناختی ، کم رویی توجهی غیر عادی و اضطراب آلود به خویشتن است که در یک یا چند موقعیت اجتماعی ، تجلی می کند و فرد را در انواع تنش های روانی ، شرایط نامناسب عاطفی و شناختی و نابسامانی های جسمی و زیستی فرو می برد و موجب بروز رفتارهای خام و نسنجیده و واکنش های نامناسب می گردد .
این پدیده با توجه به ضعف و شدتش ، انواع پیامدهای زیستی و روان شناختی ، مانند تشدید ضربان قلب ، تغییر رنگ چهره ، اختلال در تنفس ، لرزش بدن و دستان ، تغییر فرکانس صدا ، لکنت زبان ، خشکی دهان ، انزواطلبی ، عدم پذیرش ، فرار از فعالیت ها ، عدم دفاع از خود ، افت شخصیت ، رکود علمی ، مشکل دوست یابی و حتی جهالت و نادانی ، به دنبال می آورد .
همان گونه که میدانید و گاه تجربه کرده اید ، خجالتی و کم رویی ، هرگز با ناتوانی برابر نیست . خجالتی بودن به معنای ناتوان شمردن خویش است ، نه ناتوان بودن .
از سوی دیگر بیشتر صاحب نظران معتقدند : خجالت خصلتی ژنتیکی نیست تا خود را مقهور آن بدانید و در برابرش تسلیم شوید . این پدیده محصول شناخت نادرست خود و دیگران و سازش نایافتگی های اجتماعی و حتی رفتارهای غلط آموخته شده است .
بر این اساس ، به عنوان یک راه کار کلی ، خوب است از بعضی عوامل موثر در بروز خجالت آگاه شوید تا با حذف آنها به مطلوب دست یابید . تربیت غلط خانوادگی ، آلوده ساختن محیط خانه و فضای ذهن خویش به حالت های رعب ، وحشت ، تهدید ، ترس ، دلواپسی ، مراقبت های شدید و افراطی از رفتار ها و اعمال خود ، مقایسه خود با دیگران ، خود بزرگ بینی و خود کوچک بینی افراط گونه و عدم آگاهی از مهارت های اجتماعی ، احساس تنهایی و ترس از طرد و مسخره شدن و مقبول واقع نشدن بخشی از عوامل کمرویی است.
روشن است هر که در فضای آلوده بدین عوامل ، به سر برد ، با نوعی احساس شرم ، ترس ، دلهره ، گنه کاری ، بی عرضگی و حقارت رشد می کند . در نتیجه همیشه خود را فردی ضعیف می بیند و جرات هیچ اقدامی در خویش نمی یابد ! این فرد حتی از قضاوت دیگران درباره اعمال و رفتارش می پرهیزد . خود را از انظار دیگران مخفی نگه می دارد و از انجام دادن عملی که مورد مشاهده و ارزیابی دیگران قرار میگیرد ، اجتناب می ورزد .
بی تردید با شناخت عوامل موثر در بروز خجالت و حذف آنها از صحنه زندگی و فضای ذهن خویش گام های موثری می توان برای درمان آن بردارید . سپس به راهکارهای زیر عمل کنید تا هر چه زودتر از چنگال مخوف کمرویی نجات پیدا کنید .
راهکارهای عملی
الف) ایجاد تغییر و اصلاح در شناخت خود از خویشتن
باید شناخت خود از توانایی ها ، استعداد ها ، ویژگی ها ی شخصیتی خویش را اصلاح کنید و با واقعیت تطبیق دهید .
پس :
۱- در برابر آینه ایستاده ، رفتارهای خوشایند ، حالات بدنی و برداشت های مثبتی که از وضعیت ظاهری خود دارید ، یادداشت کنید و روزی چند بار با صدای بلند بخوانید ، مانند این جمله : من خوش قامت هستم
۲- فهرستی از ده لغت یا عبارت - که بیانگر ویژگی های مثبت شخصیت شما است - تهیه کنید و روزی چند بار آنها را در قالب جمله کاملی بخوانید : مثلا بگویید : من باهوش هستم
۳- خاطرات و تجارب جالب خود را برای دوستان صمیمی تعریف کنید
۴- هرگز به اندیشه و شناخت های آزار دهنده ( مانند احساس حقارت ، ناتوانی ، بی کفایتی ، شرمندگی و...) اجازه ندهید فضای ذهن شما را اشغال کند . به محض ورود این افکار ، ذهنیت های مطلوب و یژگی های مثبت خود را با صدا ی بلند تکرار کنید
۵- هرگز تصور کمرو بودن را به ذهن خود راه ندهید و واژه ها و عبارت هایی چون : « من خجالتی هستم » ، « من کمرو هستم » ، « من جرات بیان ندارم » را به زبان نیاورید بلکه جرات و شهامت را به خود تلقین کنید و با صدای بلند در طول روز ، چندین نوبت بگویید : من شهامت بیان این سخن ، عمل و فعالیت را دارم . اجازه ندهید خاطره شکست های قبلی به اندیشه شما راه یابد . موفقیت های گذشته را به خاطر آورید .
۶- شناخت خود از جنس مخالف را تصحیح کنید . او نیز شخصی مانند شما و همه انسا نهای دیگر است . البته رعایت حیا و عفت در مقابل نامحرم امری مطلوب و شایسته است و هیچ گاه شرم و حیا ، در مقابل نامحرم را مساوی با کم رویی و خجالت نگیرید .
ب ) اصلاح رفتار و تغییرات رفتاری
بکوشید در جهت مخالفت کم رویی رفتار کنید .
پس :
۱- هرگز خود را سرزنش نکنید
۲- بر اساس شناختی که از خود دارید برای خویش هدفی در نظر بگیرید و برای رسیدن به آن برنامه ریزی کنید . برای مثال بر اساس شناخت از خود ، ارائه یک گزارش را به عهده بگیرید . برای تهیه و کیفیت ارائه آن ، برنامه ریزی کنید و با تمرین در خلوت و نیز ارائه آن نزد دوستان صمیمی و گروه های کوچک ، خود را برای ارائه در کلاس آماده سازید
۳- هنگام سخن گفتن ، خود را گرفتار آداب ورسوم و تکلف های بی مورد نسازید . ساده ، راحت و عاری از هرگونه آداب خاص ، هدفتان را بیان کنید . در فعالیت های آغازین ، خواسته و هدف خود را به صورت یک جمله بنویسید و نوشته را بخوانید .
۴- پرسش ها و مطالب اولیه را کوتاه و مختصر انتخاب کنید
۵- ارتباط بصری با مخاطب را حفظ کنید
۶- همیشه سخن را با مقدمه ، یا یک کلمه جالب آغاز کنید و از به کارگیری کلمات پیچیده بپرهیزید . کلمات آغازین باید متداول و جذاب باشند.
۷- قبل از سخن گفتن ، مطلب مورد نظر را نوشته ، درذهن مرور و تمرین کنید و شکل بیان و مهارت لازم را فراهم آورید
۸- هنگام سخن گفتن ، به دیگران و قضاوت و حرکات و سکناتشان هرگز توجه نکنید . گفتارتان را پی گیرید و با خونسردی به هدف بیندیشید.
۹- موانع احتمالی و افکار و اعمال مزاحم را شناسایی و ذهن خود را برای مقابله با آن آماده سازید . مثلا اگرخنده حاضران از ادامه سخن باز می دارد ، شما نیز بخندید
۱۰- به کار خود پاداش دهید . یک نفس عمیق ، به خود آفرین گفتن ، یا باز گفتن تفصیلی و با آب و تاب آن برای نزدیکان ، میتواند پاداش به شمار آید
۱۱- از جزئیات بکاهید و اصل سخن را به صورت خلاصه و گویا بیان کنید
۱۲- اجازه سوء استفاده به دیگران ندهید . کافی است به کار خود ادامه داده ، در صورت روبه رو شدن با واکنش آنان ، خود را در مقابل آنان احساس نکنید
۱۳- در انجام رفتارهای اجتماعی کوچک و در محیط های دیگر - که بیشتر احساس راحتی میکنید - فعال باشید . این کار را از سلام کردن ، احوال پرسی ، جواب سلام دادن ،نگاه کردن ، تعارف کردن و تعارف شنیدن آغاز کنید و با تمرین به کارهای بزرگ تر و مهم تر گسترش دهید
۱۴- با افراد فعال و پرتحرکی که احساس خجالت نمی کنید ، بیشتر مانوس باشید و از خجالتی ها فاصله بگیرید
۱۵- همیشه کلامی برای گفتن یا عمل یا هنری برای ارائه به جمع داشته باشید و آن را ارائه کنید . در جاهایی که کمتر احساس کم رویی می کنید و شبیه کلاس است ، فعال تر باشید
۱۶- توجه داشته باشید تا زمین نخورید ، راه رفتن نمی آموزید . پس باید نقد دیگران و تمسخر آنها باشید ، تا شما مجال رشد بیابید. بنابراین ، اگر با عکس العمل دیگران رو به رو شدید ، یا در فعالیت های آغازین احساس ناتوانی کردید ، از ادامه سخن یا عمل چشم بپوشید . هر چند می توانید آن را ارائه کنید و از این راه ، برای ارائه بهتر و کامل تر مطالب آماده شوید .
در پایان باید یادآور شد این مقصود اندک اندک به دست می اید . نه با چند جلسه تمرین و خواندن چند جلد کتاب . اجرای پیوسته دستور العمل ها ، تکنیک ها و رفتارها در رسیدن به هدف سودمند است .
با سلام به دوستان خوبمان و هر کسی که از خانه ی آرامش ما دیدن میکند .